Έχει πανσέληνο απόψε κι είναι ωραία…

Αφιέρωμα στην πανσέληνο του Αυγούστου, με τραγούδια για το φεγγάρι

«Έχει ένα φεγγάρι απόψε…»

«Χάρτινο το φεγγαράκι, ψεύτικη η ακρογιαλιά…»
«Το φεγγάρι πάνω Θεέ μου, ασημένιο τάλιρο…»
«Φεγγάρι μου, χλωμό, φεγγάρι την αγάπη μου για πες μου που θα βρω…»
«Το φεγγάρι κάνει βόλτες, στης αγάπης μου την πόρτα..»
«Θα πιω απόψε το φεγγάρι και θα μεθύσω και θα πω…»
«Φεγγάρι μου να ψάξεις να τον βρεις...»
«…κι ήταν ένα πράσινο, πράσινο φεγγάρι, να σου μαχαιρώνει την καρδιά…»
«...Και θα ‘ναι το ωραίο πρόσωπό σου κι από το φεγγάρι πιο χλωμό…»
«Φεγγάρια χάρτινα κρεμάω στον ουρανό…»
«Το φεγγαράκι κουβεντιάζω και μου 'ρχεται να τρελαθώ…»
«Ανθρώπου μάτι μη σε δει, φεγγάρι μου να ζήσεις…»
«Έχεις μάτια το φεγγάρι κι είναι η νύχτα σπιτικό σου…»
«Αστέρι μου, φεγγάρι μου..»
« Ίσως φταίνε τα φεγγάρια που ‘μια τόσο μοναχή…»
«…Κι ήρθα πριν αλλάξει το φεγγάρι να σου φέρω ζεστασιά…»
«Το φεγγάρι αρμενίζει στων ματιών σου την πηγή…»
«Φεγγάρια δαχτυλίδια όνειρα και απάτες…»
«Δύσκολα φεγγάρια έκανα παζάρια…»

«’Έχει απόψε δυο φεγγάρια, κατακόκκινα και φλου…»
«Χίλια μέτρησα φεγγάρια την αγάπη μας να βρω…»
«…μάτια μου η Ελλάδα κοιτάει την φεγγαράδα…»
«Διώξε την λύπη παλικάρι, πάμε μια βόλτα στο φεγγάρι…»

Οι Παναγιές της Ελλάδος

Σήμερα Δεκαπενταύγουστος, η Κοίμησης της Θεοτόκου ή «Πάσχα του Καλοκαιριού», όπως λέγεται, αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες γιορτές της Ορθοδοξίας προς τιμήν της Θεομήτορος. Το όνομά της βάλσαμο και παρηγοριά στα χείλη κάθε πιστού. Στην χαρά μας την ευχαριστούμε, στην λύπη μας την παρακαλούμε. Σε κάθε ελληνική γωνιά και μια Παναγιά. Ένα μικρό οδοιπορικό-προσκύνημα στην Χάρη Της

Τήνος

Η Μεγαλόχαρη, βρίσκεται στην ανηφορική οδό της Ευαγγελίστριας, λίγα μέτρα από το λιμάνι στην Χώρα της Τήνου. Το 1923, στο μέσον του εθνικού ξεσηκωμού, η μοναχή Πελαγία από την μονή Κεχροβουνίου υπέδειξε τον τόπο που ήταν θαμμένη η πρωτοχριστιανική εικόνα του Ευαγγελισμού της Παναγίας, μετά από το όνειρο που της παρουσιάστηκε η Παναγία. Οι Τηνιακοί θα αναγείρουν τον γνωστό ναό της Παναγίας της Τήνου, όπου κάθε χρόνο οι πιστοί από όλο τον κόσμο συρρέουν στην Χάρη Της.

Σουμελά

Η ιστορία της Παναγίας Σουμελά ξεκινάει από το όρος Μελά στην Τραπεζούντα, όπου δυο μοναχοί είχαν βρει την εικόνα της Παναγίας και είχαν αναγείρει ναό. Η εικόνα μετά την καταστροφή του ’22 μεταφέρθηκε στην Ελλάδα από τους Πόντιους που το 1952, αναγείρουν τον ναό Της στις πλαγιές του Βερμίου.

Πάρος

Στο λιμάνι της Πάρου στην Παροικιά, δεσπόζει ο επιβλητικός ναός της Εκατονταπυλιανής. Η παράδοση λέει ότι τον έκτισε η Αγία Ελένη μετά από τάμα που έκανε όταν κινδύνευσε από δυνατή τρικυμία στην Πάρο, πηγαίνοντας προς αναζήτηση του Τιμίου Σταυρού στην Παλαιστίνη.

Άστρος Κυνουρίας

Η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Μαλεβής, είναι μια από τις εβδομήντα, που ζωγράφισε ο Ευαγγελιστής Λουκάς. Την εικόνα την έφεραν μαζί τους οι κάτοικοι του Αγίου Όρους που κατοίκησαν στο υψηλό μέρος του Μαλεβού, Κανάλους, σήμερα. Το πρώτο μοναστήρι που φιλοξένησε την θαυματουργή εικόνα που αναβλύζει μύρο, ιδρύθηκε το 771 και αυτό που υπάρχει σήμερα το 1116.

Νίσυρος

Στην πρωτεύουσα και  λιμάνι της Νίσυρου, στο Μαντράκι, βρίσκεται η Παναγιά η Σπηλιανή. Για να προσκυνήσει κανείς την εικόνα  πρέπει να ανέβει 270 σκαλοπάτια, καθώς τον μοναστήρι που την φιλοξενεί είναι κτισμένο πάνω σ’ ένα βράχο. Η θαυματουργή εικόνα βρέθηκε γύρω στα 1400 από ένα γεωργό. Στην μια μεριά δε απεικονίζει τον Άγιο Νικόλαο και στην άλλη την Μεγαλόχαρη.

Αίγιο

Σύμφωνα με την παράδοση, το 1550 έγινε ένα ναυάγιο στα ανοιχτά του Κορινθιακού Κόλπου. Ένας ναυτικός που πάλευε με τα κύματα οδηγήθηκε στην ξηρά, από ένα φως που έβλεπε να λάμπει. Όταν έφτασε εκεί, μέσα σε μια σπηλιά βρήκε την εικόνα της Παναγίας. Το σπήλαιο που βρέθηκε η εικόνα εξελίχθηκε στο σημερινό μοναστήρι και από το 1937 καθιερώθηκε η ονομασία Παναγία η Τρυπητή, δηλωτικό της τρύπας στο βράχο που βρέθηκε η εικόνα.

Κύθνος

Στην ανατολική πλευρά της Κύθνου και σε απόσταση 15 χιλιομέτρων από το λιμάνι του Μέριχα, η πολιούχος του νησιού Παναγιά η Κανάλα, ονομασία από το κανάλι που βρέθηκε η θαυματουργή εικόνα ανάμεσα Κύθνο και Τζιά. Η παράδοση λέει ότι η εικόνα, πιάστηκε στα δίκτυα ντόπιων ψαράδων

Κύμη

Κοντά στην Κύμη της Εύβοιας, η Παναγία η Χιλιαδού, Κατά την παράδοση η   ονομασία της οφείλεται στο ότι είναι η χιλιοστή εκκλησία που έκτισε η αυτοκράτειρα Θεοδώρα, όταν κατάφερε να διώξει τους πειρατές που λυμαίνονταν την περιοχή του Αιγαίου. Αξιοθαύμαστο είναι το ξυλόγλυπτο τέμπλο της που χρονολογείται από το 1890.

Κεφαλονιά

Στην Ιερά Μονή της Παναγιάς της Φιδούς στην περιοχή Μαρκοπούλου της Κεφαλονιάς τον Δεκαπενταύγουστο εμφανίζονται στο προαύλιο του ναού και στο καμπαναριό μικρά φιδάκια, που κατά την παράδοση φέρνουν καλή τύχη.

Ημέρα Μουσείων

Η σημερινή ημέρα έχει καθιερωθεί από το 1977 ως Διεθνής Ημέρα Μουσείων. Η Ελλάδα με την τεράστια πολιτιστική κληρονομιά διαθέτει δεκάδες μουσεία. Εμείς σήμερα, συμμετέχοντας στον εορτασμό προτείνουμε πρωτότυπα μουσεία
- Μουσείο Αφής (Δοϊράνης 198, Καλλιθέα)
Ιδρύθηκε το 1984 από τον Φάρο Τυφλών Ελλάδος. Είναι ένα ιδιαίτερο μουσείο όχι μόνο για την Ελλάδα, αλλά και το εξωτερικό. Τα 130 εκθέματά του είναι πιστά αντίγραφα πρωτότυπων εκθεμάτων άλλων μουσείων, όμως η Αφροδίτη όμως Μήλου, ο Ερμής του Πραξιτέλη, ο Ηνίοχος των Δελφών, αλλά ακόμα ξυλόγλυπτες βυζαντινές εικόνες, μακέτες, ψηφιδωτά κ ά Η ιδιαιτερότητα του μουσείου έγκειται στο εξής: Ότι απαγορεύεται να αγγίξετε στα άλλα μουσεία, εδώ επιβάλλεται. Το μουσείο απευθύνεται θεωρητικά σε άτομα με προβλήματα όρασης, όμως δεν νομίζω να υπάρχει κανένας, που να μην θέλει να ψηλαφίσει την Αφροδίτη της Μήλου ή τα άλλα εκθέματα.
- Σιδηροδρομικό Μουσείο (Σιώκου 4 Σεπόλια)
Οι λάτρεις του τραίνου, αλλά και όσοι θέλουν να γνωρίσουν την ιστορία του θα ενθουσιαστούν. Ο Οργανισμός Σιδηροδρόμων Ελλάδος, έχει συλλέξει παλιές ατμομηχανές, ιστορικά βαγόνια, αλλά και αντικείμενα που αφορούν τα τραίνα. Το ταξίδι στην ιστορία των τραίνων θα μας συναρπάσει.
- Επιγραφικό Μουσείο (Τοσίτσα 1, Εξάρχεια)
Τα εκθέματά του είναι επιγραφές που ξεκινούν από τον 8ο αιώνα πΧ και φτάνουν μέχρι τα πρωτοχριστιανικά χρόνια, γραμμένες κατά κύριο λόγο στην ελληνική γλώσσα. Είναι επιγραφές από όλο τον ελλαδικό χώρο.
- Πολεμικό Μουσείο (Βασιλίσσης Σοφίας και Ριζάρη 2)
Το μουσείο ιδρύθηκε το 1975 και περιλαμβάνει πολεμικά εκθέματα, κειμήλια και ενθύμια, που καλύπτουν σχεδόν όλη την ελληνική πολεμική ιστορία. Ξεκινούν από τα αρχαία, ελληνιστικά, βυζαντινά χρόνια και φτάνουν μέχρι τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο, αλλά και αργότερα από το ελληνικό εκστρατευτικό σώμα στην Κορέα.  

- Σπαθάρειο Μουσείο Θεάτρου Σκιών

(Βας. Σοφίας και Δημ. Ράλλη, Πλατεία Κασταλίας, Μαρούσι)
Μια ξενάγηση στην ιστορία του καραγκιόζη, μέσα από την συλλογή από φιγούρες που φιλοτέχνησαν ο Σωτήρης κι ο Ευγένιος Σπαθάρης. Η συλλογή περιλαμβάνει πρωτόλιες φιγούρες του καραγκιόζη αλλά και των σκηνικών του μπερντέ από χαρτόνι
- Αθλητικό Μουσείο (Αγίου Ισιδώρου 4, Εξάρχεια)
Για τους λάτρεις του αθλητισμού και όχι μόνο ένα πρωτότυπο μουσείο, με αθλητικά κειμήλια, έπαθλα, μετάλλια, φωτογραφίες, σήματα, βιβλία, γραμματόσημα, που καλύπτουν τον αθλητισμό στην χώρα μας. Στο μουσείο όμως υπάρχουν και αφιερώματα από την ίδρυση του ποδοσφαίρου μέχρι και σήμερα.
- Θεατρικό Μουσείο (Ακαδημίας 50)
Και το θέατρο όμως έχει το μουσείο του, όπου θα ταξιδέψετε σε μεγάλες παραστάσεις από την δεκαετία του 1880 μέχρι και σήμερα, μέσα από καμαρίνια, θεατρικά προγράμματα, βιντεοσκοπημένες παραστάσεις, αφίσες, αρχειακό υλικό, φωτογραφίες και άλλα θεατρικά κειμήλια.

- Παιδικό  Μουσείο (Κυδαθηναίων 14 Πλάκα)

Για παιδιά προσχολικής και σχολικής ηλικίας, όπου μπορούν να συμμετέχουν σε εθελοντικά παιχνίδια που προάγουν την εκπαίδευση.

- Νομισματικό Μουσείο  (Πανεπιστημίου 12)

Με συλλογές από αρχαία νομίσματα, σταθμία, μολυβδόβουλα, μετάλλια, αλλά και διάφορα αντικείμενα που χρονολογούνται από τον 14ο αιώνα πΧ έως σήμερα.

Μάνα, μανούλα, μητέρα, μαμά….

…Σκεπάζει η μάνα το παιδί όπως σκεπάζει ο ουρανός τη γη…
Απεραντοσύνη σ’ όλα, αγάπη, στοργή, τρυφερότητα, προστασία, δύναμη, καλοσύνη, θυσία και πόσα άλλα επίθετα χαρακτηρίζουν και εκφράζουν την έννοια της μάνας.
Η λατρεία και η θεοποίηση στην μητέρα έχει τις ρίζες της από καταβολής κόσμου. Η Γαία, η γυναίκα του Ουρανού, είναι ταυτόσημη με την φύση, τη Μητέρα Γη, που θα γεννήσει θεούς και ανθρώπους. Στην συνέχεια η κόρη της η Ρέα, γυναίκα και αδελφή του Κρόνου, λατρευόταν σαν «Μητέρα των Θεών» και της γονιμότητας. Ο Χριστιανισμός ταύτισε την έννοια της μητέρας με τα θεία, μετουσιώνοντας την σε έννοια ταυτόσημη με την Μητέρα του Χριστού, την Παναγία. Στις μέρες μας, η δεύτερη Κυριακή του Μαΐου, έχει καθιερωθεί ως Γιορτή της Μητέρας και επειδή βρίσκει την φύση στην καλύτερη της στιγμή, όλοι μικροί, μεγάλοι, κόβουν ένα λουλούδι για να της το προσφέρουν.  Για να νιώσει την αγάπη μας, όμως κάθε μητέρα, μια και μόνη κίνηση είναι αρκετή: Η αγκαλιά ! Κάντε το, γιατί Μάνα είναι μόνο Μια και γιορτάζει

Πάσχα των Ελλήνων, Πάσχα

Είναι μια από τις μεγαλύτερες γιορτές του χριστιανισμού, η μεγαλύτερη της Ορθοδοξίας. Γιορτάζεται σε ανάμνηση της ανάστασης του Χριστού από το σταυρικό του θάνατο. Η λέξη Πάσχα προέρχεται από την εβραϊκή pesah, που σημαίνει διάβαση, πέρασμα. Εορταζόταν από τους Εβραίους σε ανάμνηση της εξόδου τους από την Αίγυπτο και την διάβαση της Ερυθράς θάλασσας. Με την Ανάσταση του Χριστού η γιορτή του Πάσχα, διατήρησε κάποια εβραϊκά έθιμα, αλλά εμπλουτίστηκε και με διάφορα άλλα. Στην Α΄ Οικουμενική Σύνοδο ορίστηκε να εορτάζεται την πρώτη Κυριακή μετά την πανσέληνο της εαρινής ισημερίας. Έτσι άρχισε ο ενιαίος εορτασμός του Πάσχα που καθοριζόταν με το Ιουλιανό ημερολόγιο και σύμφωνα με τον πίνακα εορτασμού του Πάσχα, το Πασχάλιο. Ο χριστιανικός συμβολισμός του Πάσχα καθιερώθηκε από τον Απόστολο Παύλο και έχει διττή σημασία. Η πρώτη αναφέρεται στον Χριστό, που σταυρώθηκε για να μας σώσει από τις αμαρτίες μας και η δεύτερη στην Ανάσταση, με συμβολισμό την νίκη του Χριστού ενάντια στον θάνατο. «Θανάτω θάνατον πατήσας». Η αντίστοιχη ελληνική λέξη για το Πάσχα είναι Λαμπρή, λέξη που δίδαξε και η εκκλησία μας, διότι η ημέρα της Ανάστασης του Χριστού είναι ένα λαμπρό γεγονός. Στο τελετουργικό της εκκλησίας, το πρωί της Κυριακής του Πάσχα σε ειδική λειτουργία διαβάζεται το Ευαγγέλιο σε πολλές γλώσσες, ενώ το απόγευμα τελείται ο Εσπερινός της Αγάπης, όπου συνήθως τα μικρά παιδάκια ανάβουν την λαμπάδα της ανάστασης. Το χαρακτηριστικό φαγητό της ημέρας το σουβλιστό αρνί, που συμβολίζει τον Χριστό που θυσιάστηκε σαν το αρνί για την δική μας σωτηρία. «Ο αμνός ο αίρων τας αμαρτίας του κόσμου». Σε πολλά μέρη της πατρίδας μας, ιδιαίτερα στην Βόρεια Ελλάδα, επικρατεί το έθιμο της καύσης του ομοιώματος του Ιούδα, ανήμερα το Πάσχα. Με την συμβολική αυτή κίνηση, η λαϊκή συνείδηση καταδικάζει την προδοτική πράξη του δείχνοντας την αγανάκτησή της. Ακόμα στην πυρά (φωτιά) αποδίδονται καθαρτήριες ιδιότητες. Για 40 ημέρες από την Κυριακή του Πάσχα οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί χαιρετούν ο ένας τον άλλον λέγοντας «Χριστός Ανέστη» και απαντώντας «Αληθώς Ανέστη».

Ποιήματα για την άνοιξη

Με αφορμή ότι η σημερινή μέρα είναι αφιερωμένη στην ποίηση παραθέτουμε στίχους ποιημάτων που υμνούν την άνοιξη, που «μπαίνει» σήμερα:

«Η γλυκύτατη άνοιξη, με τ’ άνθη στολισμένη

Ροδοστεφανομένη, τη γη γλυκοτηράει…»   (Ι. Βηλαράς)

«Γεια σου, χαρά σου άνοιξη, χιλιοχαριτωμένη

Βασίλισσα των εποχών και καύχημα του Πλάστη,

αν ήταν δώδεκα φορές να ‘ρχόσουνα το χρόνο…» (Χρ. Χρηστοβασίλης)

«Άνοιξη! Η φύση φοράει τα καλά της. Πρασινίζει κι ευωδιάζει

Ολάνθιστα λουλούδια σκορπούν παντού άρωμα μεθυστικό…» (Στ. Γαλάνης)

«Φούντωσε η άνοιξη και δω σε κάθε δέντρου κλώνο

Τα πάρκα λουλουδίσανε κι εκείνα…» (Μ. Πολυδούρη)

«Άνοιξη η γειτονιά, κ η μέρα ζωγραφιά!
Πολύ ήταν να αξιωθώ παρόμοιαν ομορφιά…» (Τέλλος Άγρας)

«Πάλε ξυπνάει της άνοιξης τα αγέρι
Στην Πλάση μυστικής αγάπης γλύκα…» (Λορέντζος Μαβίλης)

«Άνοιξη θρύψαλο μενεξεδί

Άνοιξη χνούδι περιστέρας

Άνοιξη σκόνη μυριόχρωμη…» (Οδυσσέας Ελύτης)

Καθαρά Δευτέρα

Η Καθαρά Δευτέρα σηματοδοτεί το τέλος της Αποκριάς και την αρχή της Σαρακοστής. Την ονομασία της την οφείλει στην προετοιμασία που ξεκινούν  οι χριστιανοί με την σαρακοστή, ώστε να «καθαριστούν» σωματικά με την νηστεία και ψυχικά με την προσευχή, για την μεγαλύτερη γιορτή της χριστιανοσύνης, το Πάσχα. Ακόμα ονομάζεται και Κούλουμα, κατά μια εκδοχή  προέρχεται από την λατινική λέξη  cumulus που σημαίνει σωρός, αφθονία,  αλλά και επίλογος, τέλος. Κατά μια  άλλη εκδοχή, προέρχεται από την λατινική λέξη Κόλουμνα= Κολώνα, επειδή το πρώτο γλέντι της Καθαρής Δευτέρας, στην Αθήνα έγινε στις Στήλες του Ολυμπίου Διός. Στα Βυζαντινά χρόνια ονομαζόταν Απόθεση-Απόδοση.

Χαρακτηριστικά της Καθαράς Δευτέρας.

Η Καθαρά Δευτέρα συνήθως γιορτάζεται στην εξοχή, όταν το επιτρέπει και ο καιρός, με γλέντι, χορό, τραγούδι (υπάρχουν και χαρακτηριστικά τραγούδια, σκωπτικά  ως επί το πλείστον), με εδέσματα νηστίσιμα  και το χαρακτηριστικό άζυμο ψωμί, την λαγάνα. Σε πολλά μέρη της πατρίδας μας, δεν βάζουν κατσαρόλα στην φωτιά και τρώνε διάφορα λαχανικά (μαρούλι, κρεμμύδια, σκόρδα, ελιές), ταραμά και χαλβά. Ακόμα σε άλλα μέρη, όπως στην Ήπειρο, καθαρίζουν τα κατσαρολικά και βάφουν άσπρα τα πεζοδρόμια, ενώ σε άλλα, βάφουν μαύρα τα πρόσωπά τους. Στην Αθήνα, τα Κούλουμα τα γιόρταζαν στις πλαγιές του Λόφου του Φιλοπάππου, όπου τρωγόπιναν και χόρευαν υπό τους ήχους είτε πλανόδιων μουσικών, είτε της λατέρνας, δημοτικούς ή λαϊκούς χορούς. 

Η κυρά Σαρακοστή

Ένα έθιμο που τείνει να εκλείψει στην χώρα μας, είναι  η κυρά-σαρακοστή, ένα ιδιότυπο ημερολόγιο (μετρητάρι), που μετρούσε τις βδομάδες της Σαρακοστής. Συνήθως ήταν μια χάρτινη ζωγραφιά που απεικόνιζε μια γυναίκα με σταυρωμένα χέρια που προσεύχεται, χωρίς στόμα λόγω νηστείας και με επτά πόδια που αναπαριστούν τις επτά εβδομάδες της Μεγάλης Σαρακοστής. Κάθε Σάββατο έκοβαν κι ένα πόδι. Το τελευταίο πόδι του Μεγάλου Σαββάτου , το έκρυβαν είτε μέσα σ’ ένα σύκο ή στο ψωμί της Ανάστασης και όποιος το έβρισκε πίστευαν ότι θα του φέρει τύχη. Παραλλαγές της χάρτινης σαρακοστής, ήταν από ζυμάρι, με αλεύρι και νερό, ή από πανί γεμάτη με πούπουλα. Στον Πόντο συναντάμε μια άλλη παραλλαγή τον «Κουκουρά», που ήταν μια πατάτα ή κρεμμύδι που το κρέμαγαν από το ταβάνι και είχε πάνω καρφωμένα επτά φτερά κότας.

Καρναβάλι στην Ελλάδα

Από την Ξάνθη μέχρι την Κρήτη και από την Ζάκυνθο μέχρι την Σκύρο, η Ελλάδα μεταμφιέστηκε, φόρεσε τις μάσκες και γιορτάζει το καρναβάλι
Πάτρα

Το πατρινό καρναβάλι αποτελεί ένα θεσμό που προσελκύει καρναβαλιστές από όλη την χώρα, που θα κατακλύσουν τους δρόμους και τα σπίτια της Πάτρας δίνοντας τον τόνο για αστείρευτο κέφι και ξεφάντωμα. Τα μπουρμπούλια στην πλατεία Αγίου Γεωργίου, εκεί όπου χτυπά η καρδιά του καρναβαλιού, σοκολατοπόλεμος, παρέλαση των αποκριάτικων αρμάτων. Στο τέλος η καύση του Βασιλιά Καρνάβαλου στον Μόλο του Αγίου Νικολάου με τα πυροτεχνήματα, σύνθημα για ξεφάντωμα μέχρι το ξημέρωμα της Καθαράς Δευτέρας.
Ξάνθη

Στο καρναβάλι στην Ξάνθη την τελευταία Κυριακή της αποκριάς αναβιώνουν έθιμα όπως του «Τζάρου», όπου ένα κατασκευασμένο ανθρώπινο ομοίωμα τοποθετείται πάνω σε σωρούς από πουρνάρια και καίγεται στην γέφυρα του ποταμού Κόσυνθου, ενώ μετά ακολουθεί ένα φαντασμαγορικό θέαμα με πυροτεχνήματα.
Ζάκυνθος
Μερικά από τα αποκριάτικα έθιμα στην Μασκαράτα Ζακύνθου είναι οι έφιπποι αγώνες ιπποτών, γκιόστρα όπως λέγεται στην περιοχή, ο βενετσιάνικος γάμος, αλλά και η «Κηδεία της μάσκας» με την συνοδεία εξαπτέρυγων
Γρεβενά
Στα Γρεβενά διοργανώνουν κάθε χρόνο «Τα ανακατοσούρια», όπου κατά την διάρκειά τους, οι καρναβαλιστές γλεντούν με μεγάλα καπέλα και φούμο στα πρόσωπά τους. Στα πλαίσια των εκδηλώσεων υπάγεται και το «μανιταρογλέντι», όπου σε κάθε λιχουδιά κύριο συστατικό είναι τα μανιτάρια.
Νάουσα
«Γενίτσαροι και μπούλες» είναι το βασικό έθιμο που συνεχίζει να αναβιώνει τις αποκριές στην Νάουσα, σύμφωνα με το οποίο οι ντόπιοι μεταμφιέζονται με παραδοσιακές φορεσιές ακολουθώντας πιστά κάποιο παραδοσιακό τελετουργικό που χρονολογείται από τον 18ο αιώνα. Το νταούλι και ο ζουρνάς ακούγονται διαρκώς σε κάθε γειτονιά
Κοζάνη
Κύριο χαρακτηριστικό της κοζανίτικης αποκριάς είναι «Ο φανός» από το αρχαϊκό φαίνω, το άναμμα δηλ. της φωτιάς σε βωμό, στο σταυροδρόμι κάθε γειτονιάς, ενώ τα σατυρικά πειράγματα στο κοζανίτικο γλωσσικό ιδίωμα, προκαλούν εκπληκτικές ηχητικές εκπλήξεις.
Σκύρος
Η Σκυριανή αποκριά με τους μεταμφιεσμένοι σε Γέρους, Κοπέλες και Φράγκους. Η διοργάνωση υπαίθριων θεατρικών παραστάσεων και απαγγελίες σατυρικών στίχων από ερασιτέχνες ποιητές και ηθοποιούς.
Ρέθυμνο
Το κυνήγι του χαμένου θησαυρού, ο χορός και η παρέλαση των αποκριάτικων αρμάτων, οι καντάδες στα σοκάκια της παλιάς πόλης, το παιδικό κυνήγι του θησαυρού, είναι μερικά από τα αποκριάτικα έθιμα. Όμως και την Καθαρά Δευτέρα συνεχίζονται οι εκδηλώσεις με αναβίωση των Κρητικών εθίμων, όπως τα μουτζουρώματα, οι Λεράδες, η Αρκούδα, ο Χότζας, ο Τσαγκάρης, το Προξενιό η Καμήλα και το έθιμο του Καντή.

Και η ψήφος πάει… στην μεγάλη οθόνη

Σε πολλές ταινίες του ελληνικού σινεμά ιδίως του παλιού, αναφέρονται οι εκλογικές αναμετρήσεις, με τον ιδιαίτερο εκρηκτικό χαρακτήρα και το ταπεραμέντο ψηφοφόρων και πολιτικών (βουλευτών, δημάρχων κλπ). Θα έλεγα μάλλον ότι αυτό  είναι και το κοινό σημείο σύγκλισης. Φώτα, κάλπη, πάμε λοιπόν…

«Θανασάκης ο  Πολιτευόμενος» (1953)

Ο Θανασάκης που τον υποδύεται ο Βύρωνας Πάλλης έχει πολιτικές βλέψεις στηριζόμενος στην πλάτη και στην τσέπη, του κουνιάδου του Ντίνου Ηλιόπουλου, «κρατάει» δε τους ψηφοφόρους του μέσα στην χούφτα του και όταν δεν καταφέρνει να εκλεγεί η εκπληκτική ατάκα του Ηλιόπουλου «Ε! Αμόλα τους να πάνε στα σπίτια τους!».

«Στουρνάρα 288» (1959)

Ο περίφημος βουλευτής Καλοχαρέτας που τον υποδύεται ο Απόστολος Αυδής, όχι πολύ γνωστός ηθοποιός που θα μπορούσε όμως να κάνει καριέρα πολιτικού, καθώς μοιράζει με τόση άνεση ψεύτικες υποσχέσεις και ρουσφέτια. «Ετελείωσε…»

«Ζητείται ψεύτης» (1961)

Στον αντίποδα από τον Καλοχαρέτα ο νεοεκλεγμένος βουλευτής Παντελής Ζερβός δεν είναι ικανός να πει ψέματα και χρειάζεται έναν επαγγελματία ψεύτη, τον ψευτοθόδωρο (Ντίνος Ηλιόπουλος) για να τον καλύπτει. «Ήταν ψηλός, μετρίου αναστήματος, παχουλός πολύ, προς το αδύνατο…»

«Ζητείται ψεύτης 2» (2010)

Και στην νέα έκδοση  της ταινίας με τους Ιεροκλή Μιχαηλίδη και Οδυσσέα Παπασπηλιώπουλο, βλέπουμε ότι μέχρι και σήμερα το ψέμα αποτελεί «όπλο» του πολιτικού. «Θέλω να βγάλω δική μου εφημερίδα... τη Νέα Αλήθεια που θα συγκλονίσει τον κόσμο στις ψευτιές!».

«Υπάρχει και φιλότιμο» (1965)

Η κορωνίδα θα λέγαμε της πολιτικής «αναπαράστασης» καθώς εδώ εκτός του περίφημου βουλευτού Μαυρογιαλούρου που τον υποδύεται ο Λάμπρος Κωνσταντάρας, εμπλέκεται και ο κομματάρχης Δ. Παπαγιανόπουλος, που δρα «ανεξέλεγκτα» πάνω στους ψηφοφόρους ενός χωριού. Χαρακτηριστική ατάκα «θα σας εξαφανίσομεν…» αντί «θα σας εξασφαλίσουμε» (η αλήθεια πάει μπροστά), και το γκάρισμα του γαϊδάρου η απάντηση, (έχουν και οι ψηφοφόροι φωνή). 

«Τζένη-Τζένη» (1966)

Και πάλι ο κομματάρχης Διονύσης Παπαγιανόπουλος δίνει ρεσιτάλ στις αλλαξοκ…στην εναλλαγή πολιτικών στρατοπέδων, (τι νομίζατε ότι ήθελα να πω), για να βοηθήσει τον μέλλοντα γαμπρό του Ανδρέα Μπάρκουλη και απλά και ξεκάθαρα νίπτει τας χείρας του, με την ατάκα «Μου έλεγε ο Γκόρτζος  και σας έλεγα».

Και τώρα περνάμε και σε γυναίκες υποψηφίους

«Κυρία Δήμαρχος (1960)

Η Γεωργία Βασιλειάδου και ο Βασίλης Αυλωνίτης, ταβερνιάρηδες και αιώνιοι αντίπαλοι γίνονται και πολιτικοί αντίπαλοι που αν και δεν «φουμέρνουν» φουμάρουν όλους εμάς.. «Όχι δεν θα αφήσουμε  τα χελιδόνια να μας κουτσουλάνε όλη μέρα, θα προσλάβουμε 4 να τα διώχνουν». Ευτυχώς την κάλπη σφράγισε ο έρωτας των παιδιών τους.

«Βουλευτίνα» (1966)

Η «αιώνια» αρραβωνιασμένη Ρένα Βλαχοπούλου με τον υποψήφιο βουλευτή Αράπη (Σταύρος Ξενίδης), τον ασπρίζει και τον στέλνει αψήφιστο και αναλαμβάνοντας τα ηνία εκλέγεται η ίδια βουλευτίνα. «Πραγματική λαοθάλασσα οι ψηφοφόροι»

Να τα πούμε;

Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά,
ψιλή μου δεντρολιβανιά,
κι αρχή καλός μας χρόνος,
εκκλησιά με τ’ άγιο θρόνο,
Αρχή που βγήκε ο Χριστός,
άγιος και πνευματικός
στη γη να περπατήσει
και να μας καλοκαρδίσει.
Άγιος Βασίλης έρχεται
- Άρχοντες τον κατέχετε
από την Καισαρεία
-είσαι αρχόντισσα κυρία.
Βαστάει εικόνα και χαρτί,
με τον Χριστό τον λυτρωτή
χαρτί και καλαμάρι,
δες και με το παλικάρι.

Η ιστορία της βασιλόπιτας

Με τον ερχομό του καινούριου χρόνου, είναι συνήθεια να κόβουμε την βασιλόπιτα με το φλουρί, που σε όποιον πέσει θα είναι και ο τυχερός της νέας χρονιάς. Το έθιμο αυτό για μας τους ορθόδοξους χριστιανούς κρατάει από τον 4ο αιώνα,  όταν αυτοκράτορας ήταν ο  Ιουλιανός ο Παραβάτης, που λόγω φιλαργυρίας απαίτησε χρυσάφι και πολύτιμους λίθους από τους υπηκόους του. Ο έπαρχος Καισαρείας ζήτησε την εκτέλεση της εντολής του αυτοκράτορα από τον Μέγα Βασίλειο που ήταν επίσκοπος Καισαρείας, απειλώντας τον σε αντίθετη περίπτωση ότι θα λεηλατήσει την πόλη. Ο Μέγας Βασίλειος κάλεσε τους κατοίκους και του έφεραν πολλά χρυσαφικά ελπίζοντας πως μ’ αυτά θα καλόπιανε τον σκληρό έπαρχο. Μα ο έπαρχος, ποιος ξέρει γιατί ούτε τα χρυσαφικά πήρε, ούτε την πόλη και τους κατοίκους πείραξε. Τι να έκανε τότε τα χρυσαφικά ο Μ. Βασίλειος, που δεν ήξερε τους κατόχους τους, και πώς θα τα επέστρεφε; Πρόσταξε τότε να ζυμωθούν μικρές πίτες και μέσα σ’ αυτές έβαλαν τα πολύτιμα αντικείμενα και τις μοίρασε σε όλους. Έτσι ο καθένας δεν πήρε τα δικά του, αλλά ούτε και αδικήθηκε. Το έθιμο γειτνιάζει κατά κάποιο τρόπο με αντίστοιχα της αρχαίας Ελλάδας, όπου κατά την γιορτή του Ψωμιού προς τιμήν της θεάς Δήμητρας, ή στην αρχαία Ρώμη στα Σατουρνάλια, έφτιαχναν μικρά ψωμάκια που είχαν  μέσα φρούτα και νομίσματα. 

Πρωτοχρονιάτικα έθιμα

Η Βασιλόπιτα και το φλουρί

Το έθιμο ξεκινά από τον 4ο αιώνα, όταν ο Άγιος Βασίλειος χρειάστηκε να επιστρέψει τα πολύτιμα αντικείμενα στους κατόχους τους, βάζοντας τα μέσα σε πίττες. Η βασιλόπιτα κόβεται την παραμονή της πρωτοχρονιάς σε οικογενειακή ή φιλική συγκέντρωση αμέσως μετά τον ερχομό του νέου χρόνου. Σ’ αυτόν που θα πέσει το φλουρί, θεωρείται ο τυχερός του καινούριου χρόνου
Τα δώρα

Στην χώρα μας τα δώρα ανταλλάσσονται την Πρωτοχρονιά, σε αντίθεση με τους δυτικούς που τα φέρνει ο Santa Claus τα Χριστούγεννα. Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς τα παιδιά κρεμούν τις κάλτσες τους στο τζάκι ή στα παράθυρα, περιμένοντας να περάσει ο Αη Βασίλης να τα γεμίσει δώρα. Τα παλαιότερα χρόνια τα δώρα τα έβαζαν κάτω από το χριστουγεννιάτικο δέντρο και τα αντάλλασαν ή τα άνοιγαν μόνο την Πρωτοχρονιά.
Το ρόδι

Σε πολλά μέρη της Ελλάδας κρεμούσαν στο σπίτι από το φθινόπωρο, ένα ρόδι που το πετάνε και το σπάνε στο κατώφλι του σπιτιού, μόλις αλλάξει ο χρόνος Το ρόδι είναι το σύμβολο της αφθονίας , της υγείας, της γονιμότητας και της καλής τύχης και καθώς σπάει στα μικρά κόκκινα σπόρια, ελπίζουν τόσα να είναι και τα καλά που θα φέρει ο νέος χρόνος.
Το ποδαρικό

Μεγάλη σημασία δίνουν στο πρόσωπο που θα κάνει «ποδαρικό» και ανάλογα πως θα πάει η χρονιά, τον θεωρούν γουρλή ή γρουσούζη. Μπαίνουν στο σπίτι με το δεξί πόδι κάνοντας ποδαρικό, ώστε ο καινούριος χρόνος να τα φέρει δεξιά, καλότυχα Συνηθίζεται να κάνουν ποδαρικό τα μικρά παιδιά που φέρνουν μάλιστα και γλυκά στο σπίτι, για να είναι γλυκός ο χρόνος.
Η κρεμμύδα

Οι αρχαίοι Έλληνες την θεωρούσαν σύμβολο αναγέννησης και υγείας. Σήμερα σε πολλά μέρη της χώρας μας, τοποθετούν μια κρεμμύδα έξω από την πόρτα του σπιτιού για να φέρει τύχη και υγεία στην οικογένεια. Μάλιστα ο αρχηγός της οικογένειας χτυπά με αυτήν τα κεφάλια των άλλων για υγεία, ή ακόμα την φυτεύουν στον κήπο μετά την πρωτοχρονιά για να μεγαλώσει και να δώσει περισσότερα αγαθά. 
Ο τζόγος

Την παραμονή της πρωτοχρονιάς συνηθίζουν να παίζουν χαρτιά ή τυχερά παιχνίδια στα σπίτια και στα καζίνο. Η μια εκδοχή ανάγει στην τράπουλα που προέρχεται από την ιταλική λέξη Trapola και σημαίνει δόλος, παγίδα. Γι’ αυτό παίζουν, προσπαθώντας να ξεπεράσουν την παγίδα, Κατά την άλλη εκδοχή θεωρητικά, η τύχη κάποιου στα χαρτιά απεικονίζει κατά κάποιο τρόπο την τύχη που θα έχει την νέα χρονιά.
Τοπικά έθιμα

Ένα έθιμο από τα Επτάνησα, που κάνει τα νησιά να ευωδιάζουν την παραμονή της πρωτοχρονιάς, καθώς οι κάτοικοι βγαίνουν στους δρόμους κρατώντας μπουκάλια με κολόνια και ραίνοντας ο ένας τον άλλον εύχονται «καλή αποκοπή», δηλαδή με το καλό να αλλάξει ο χρόνος. Στη Δυτική Μακεδονία Μπουμπουσιάρια ονομάζονται τα καρναβάλια που γίνονται την Πρωτοχρονιά και τα Θεοφάνια στη Σιάτιστα και τα γύρω χωριά, καθώς και στα Βλαχοχώρια των Γρεβενών.

Προλήψεις

Εκτός όμως από τα έθιμα υπάρχουν και οι προλήψεις για την πρωτοχρονιά, όπως όταν πλένονται την πρωτοχρονιά να αγγίζουν ένα σίδερο για να είναι «σιδερένιοι», ή να αφήσουν την βρύση ανοιχτή και έτσι όπως τρέχει το νερό να τρέχει όλο το χρόνο η τύχη. Η επίσκεψη περιστεριού στο μπαλκόνι ή στην αυλή του σπιτιού θεωρείται επίσης καλοτυχία Η δοξασία λέει ότι κάνουμε την πρωτοχρονιά θα μας ακολουθήσει όλο τον χρόνο, έτσι άλλοι αποφεύγουν να πληρώνουν, να δανείσουν χρήματα ή να βγάζουν αγαθά από το σπίτι τους. Αλλά ακόμα και να γκρινιάζουμε, να τσακωθούμε, ή να μελαγχολήσουμε. Επίσης και ο καιρός την πρώτη μέρα του χρόνου, είναι «σημάδι» καλοχρονιάς, ιδίως μάλιστα το χιόνι με την δοξασία «άσπρη μέρα, άσπρος χρόνος», αλλά και ο βοριάς που με το δυνατό φύσημα θα παρασύρει (διώξει) το κακό. Το τραπέζι της πρώτης μέρας του χρόνου συνηθίζεται να στρώνεται με αφθονία φαγητών και γλυκών προοιωνίζοντας την αφθονία των αγαθών για όλο τον υπόλοιπο χρόνο. Επίσης συνηθίζεται να τοποθετούν στο τραπέζι κλώνους ελιάς, ένα μεγάλο ρόδι και ένα μπολ γεμάτο μέλι, σύμβολο ευτυχίας και ευγονίας για κάθε σπιτικό.

Ταξιδεύοντας με το πνεύμα των Χριστουγέννων

Έθιμα από όλη την Ελλάδα που αντέχουν στον χρόνο και κρατάνε ζωντανή την παράδοση

«Το τάϊσμα της βρύσης» που εντοπίζεται κυρίως σε περιοχές της Κεντρικής Ελλάδας. Θυμίζει κάτι από τις σπονδές που προσφέρανε οι αρχαίοι Έλληνες, καθώς κοπέλες πηγαίνουν το βράδυ της παραμονής και αφήνουν σε πηγές και βρύσες κεράσματα τυρί, στάρι, κλαδιά ελιάς και γεμίζουν την στάμνα τους με το «αμίλητο νερό», αφού σ’ όλη την διαδρομή μέχρι το σπίτι τους δεν μιλούν καθόλου.
Ένα άλλο έθιμο που τηρείται στα χωριά της Βόρειας Ελλάδας και κυρίως στην Μακεδονία, αλλά και σε νησιά των Κυκλάδων, είναι το χριστόξυλο. Διαλέγουν ένα χοντρό ξύλο από ελιά ή πεύκο και αφού καθαρίσουν το τζάκι από παλιές στάχτες, το ανάβουν για όλο το δεκαήμερο των Χριστουγέννων. Συμβολίζει την ζεστασιά στην φάτνη του Χριστού και την ελπίδα της γέννησης.
Παρόμοια έθιμα είναι «το πάντρεμα της φωτιάς», όπου ανάβουν (παντρεύουν) στο τζάκι ένα ξύλο από αρσενικό δέντρο και ένα από θηλυκό και «Κλωνάρια στο τζάκι» που το συναντάμε στην Θεσσαλία, όπου βάζουν γύρω στο τζάκι τα μεν αγόρια κλωνάρια αγριοκερασιάς, τα δε κορίτσια κλαδιά κέδρου, που συμβολίζουν τις ευχές τους. Όποια καούν πιο γρήγορα σημαίνει ότι πιο γρήγορα θα πραγματοποιηθούν και οι ευχές του παιδιού που το έβαλε. Στην Πελοπόννησο και στην Θεσσαλία χαρακτηριστικό είναι το έθιμο με το σφάξιμο του γουρουνιού, η γουρουνοχαρά. Το έθιμο κρατάει από τα χοιροσφάγια, μια παλιά τελετή. Τα παλαιότερα τουλάχιστον χρόνια κάθε οικογένεια μεγάλωνε κατά την διάρκεια της χρονιάς, ένα ή και περισσότερα γουρουνάκια (χοίρους) που στις αρχές Δεκεμβρίου τα έσφαζαν, αξιοποιώντας και το μικρότερο κομμάτι κρέατος για να φάνε τις ημέρες των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς, αλλά και τον υπόλοιπο χρόνο.

Τα ρογκατσάρια ή μωμόγεροι, τα συναντάμε σε πολλές περιοχές τις Μακεδονίας και της Θράκης, κατά τα οποία οι άνδρες φοράνε προβιές ζώων και κρατάνε σπαθιά. Πηγαίνουν από το ένα σπίτι στο άλλο τραγουδώντας και παίρνοντας φιλέματα. Αν συναντηθούν μεταξύ τους διαφορετικές ομάδες, στήνουν εικονική μάχη και η ομάδα που θα χάσει, δίνει υποταγή στους κερδισμένους. Και τέλος οι «αράπηδες» ένα δρώμενο με μεταμφιέσεις που αναβιώνει σε πολλά χωριά της Δράμας. Οι ρίζες του δρώμενου ανάγουν στην διονυσιακή λατρεία με επιρροές από την χριστιανική θρησκεία.

1803: Ο χορός του Ζαλόγγου

Ο Ζάλογγος το ξακουστό βουνό της Ηπείρου, συνέχεια των βουνών του Σουλίου στα βόρεια της Πρέβεζας, συνδέθηκε άρρηκτα με την νεότερη ελληνική ιστορία ως το αιώνιο σύμβολο της περηφάνιας, της τιμής και της αυτοθυσίας. Στις 12 Δεκεμβρίου του 1803, οι Σουλιώτες αναγκάσθηκαν να συνθηκολογήσουν με τον Αλή Πασά και να εγκαταλείψουν το Σούλι. Από δυσπιστία προς τον Αλή Πασά, διαμοιράστηκαν σε τρία τμήματα και πορεύθηκαν από διαφορετικές κατευθύνσεις. Ένα από τα τμήματα, τράβηξε προς τον Ζάλογγο. Εκεί όμως τους πρόλαβαν οι Τούρκοι, που έστειλε ο Αλή καταπατώντας την συμφωνία. Επί πολλές ημέρες εκείνοι πολέμησαν ηρωικά, ώσπου εξαντλήθηκαν οι τροφές και τα πολεμοφόδια. Όσοι άνδρες απέμειναν, επιχείρησαν έξοδο και πολλοί από αυτούς σκοτώθηκαν ή πιάστηκαν αιχμάλωτοι. Οι γυναίκες για να μην πέσουν στα χέρια των εχθρών ανέβηκαν στο ψηλότερο σημείο του Ζαλόγγου, που βρίσκεται ένας μεγάλος κοκκινωπός βράχος, το Στεφάνι και εκεί αφού πέταξαν πρώτα τα παιδιά τους στον γκρεμό, πιάστηκαν στον χορό τραγουδώντας και μια-μια έπεφταν από τον βράχο:
Έχε γεια καημένε κόσμε,
έχε γεια, γλυκιά ζωή…

Εδώ Πολυτεχνείο…

«Αυτή την στιγμή, Έλληνες, αυτή την στιγμή,
στην πόρτα μας σταμάτησε ένα τανκ!
Ο λοχαγός σήκωσε το χέρι και μας χαιρέτησε!
Αυτή τη στιγμή, αδελφώνονται στους δρόμους
πολίτες και φαντάροι. Δεν θα μας χτυπήσουν!
…ένα άλλο χέρι σηκώθηκε και διέταξε πυρ...»
 «ΧΑΡΜΟΣΥΝΟ ΓΕΓΟΝΟΣ»

του Δημήτρη Ραβάνη-Ρεντή

«Πίσω από τα κάγκελα ελεύθεροι χιλιάδες
στο δρόμο περπατάει αργά η φοβέρα
πίσω από τα σίδερα ονειρεύονται μανάδες
παιδιά που έχουνε αλλάξει σε μια μέρα.
Μπροστά από τα κάγκελα οι σκλάβοι που φοβούνται
όπλα κρατάνε ο δρόμος τους ανήκει
πίσω από τα κάγκελα φωνές που δεν φοβούνται
και μοιάζουν θάλασσα που πλέει ένα καΐκι.
Πίσω από τα σίδερα τα μάτια της γενιάς τους
χαμογελάνε σ’ ένα φως που ξημερώνει
έξω στο δρόμο η ντροπή κι η παγωνιά τους
βήμα με βήμα την ελπίδα την σκοτώνει…»

«ΤΑ ΚΑΓΚΕΛΑ»  

Της Κωστούλας Μητροπούλου

 «Εδώ Πολυτεχνείο, εδώ Πολυτεχνείο»
Αυτή η φωνή που τρέμει στον αέρα,
δεν σου ‘στειλε ένα μήνυμα μητέρα,
αυτή η φωνή δεν ήτανε του γιου σου,
ήτανε φωνές χιλιάδες του λαού σου…
…Γραμμένα μένουν τα ονόματα στο αρχείο,
δεν αναφέρονται οι νεκροί που είναι στο ψυγείο,
λένε πως είναι τέσσερις κι είναι εκατό οι μανάδες.
πρώτα σκοτώθηκε η φωνή και σώπασαν χιλιάδες.
1050 ΧΙΛΙΟΚΥΚΛΟΙ (Απόσπασμα)

Της Κωστούλας Μητροπούλου

«…Τι να ξεχάσω και πώς
ο τάφος τους είναι νωπός
με το δικό μου τρέχουνε σώμα
με το δικό μου ουρλιάζουνε στόμα…
…Ουρλιάζαν τα ασθενοφόρα
έπεσε φονικό στην χώρα
αίμα το αίμα τους γυρεύει τώρα…»
ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ (Απόσπασμα)

Του Μανώλη Ρασούλη

«Εκείνη τη βραδιά που μπήκαν στη σειρά
πιασμένα χέρι -χέρι τα παιδιά
δεν κράταγαν φωτιά ντουφέκια και σπαθιά
τραγούδια ‘λέγαν για την λευτεριά.
Εκείνη τη βραδιά πεθαίνουν τα παιδιά
φωνάζοντας θα ΄ρθει λευτεριά…
…Εκείνη την βραδιά πίσω απ’ τη σιδεριά
λαμποκοπάνε όπλα φονικά
τα βλέπουν τα παιδιά φωνάζουν δυνατά
Με σφαίρες δεν πεθαίνει η λευτεριά…»

ΕΚΕΙΝΗ ΤΗΝ ΒΡΑΔΙΑ

Του Βασίλη Παπαδογιώργου

Η μάχη του Μαραθώνα

Στις 12 Σεπτεμβρίου του 490 π Χ (πιθανή ημερομηνία) οι Αθηναίοι και οι Πλαταιείς κατατροπώνουν τις περσικές δυνάμεις, που είχαν αποβιβαστεί στον Μαραθώνα.
Κατά διαταγή του βασιλιά των Περσών Δαρείου, 600 πλοία με 100.000 άνδρες υπό τον Δάτη και τον Αρταφέρνη, εκστρατεύουν εναντίον της Ελλάδος. Πλέοντας στο Αιγαίο πέλαγος υπέταξαν όλα τα νησιά και την πόλη της Εύβοιας Ερέτρια την οποία κατέστρεψαν. Από την Ερέτρια πέρασαν απέναντι στην Αττική και στρατοπέδεψαν απέναντι στον Μαραθώνα. Προ του κοινού κινδύνου οι δέκα στρατηγοί των Αθηναίων έστειλαν τον κήρυκα Φειδιππίδη, να ειδοποιήσει τους Σπαρτιάτες, να τους βοηθήσουν, για να αντιμετωπίσουν τους Πέρσες. Εκείνοι όμως σύμφωνα με τα έθιμά τους, δεν μπορούσαν να εκστρατεύσουν προτού γίνει πανσέληνος. Έτσι έμειναν 10.000 Αθηναίοι, μαζί με χίλιους Πλαταιείς, για να αντιμετωπίσουν ένα πολυάριθμο βαρβαρικό στρατό που απειλούσε με αφανισμό ολόκληρη την Ελλάδα. Οι δέκα στρατηγοί των Αθηναίων, που ο καθένας αντιπροσώπευε και μια φυλή, με εισήγηση του Καλλίνικου και του Αριστείδη, απεφάσισαν την ανάθεση της αρχιστρατηγίας στον έμπειρο στρατηγό Μιλτιάδη. Οι Αθηναίοι, σύμφωνα με το σχέδιο του Μιλτιάδη παρέταξαν τις δυνάμεις απέναντι στους Πέρσες, ενισχύοντας τα άκρα και αραιώνοντας το κέντρο, ακριβώς σε αντίθετη διάταξη με τους αντιπάλους τους. Μόλις αντήχησε ο παιάνας, οι Αθηναίοι ξεκίνησαν με μεγάλη ορμή και με τα δυνατά τους άκρα περικύκλωσαν τους Πέρσες, που πανικόβλητοι άρχισαν να τρέχουν προς τα καράβια. Οι Αθηναίοι τους κατεδίωξαν, καταφέρνοντας να αιχμαλωτίσουν επτά καράβια, ενώ έμειναν στο πεδίο της μάχης περισσότεροι από 6.000 νεκροί Πέρσες. Οι Αθηναίοι έθαψαν τους 192 νεκρούς τους υψώνοντας στον Μαραθώνα, τρεις μεγαλόπρεπους τύμβους, που υπάρχουν μέχρι σήμερα. Στον πρώτο τύμβο τοποθέτησαν δέκα λαμπρές κολώνες με χαραγμένα τα ονόματα των Αθηναίων κατά φυλές και οι πεσόντες Αθηναίοι. Στον δεύτερο τοποθετήθηκαν οι πεσόντες Πλαταιείς και στον τρίτο οι πεσόντες δούλοι, που για πρώτη φορά συμμετείχαν σε πόλεμο. Στον τόπο της μάχης στήθηκε τρόπαιο με επίγραμμα του Σιμωνίδη που αναγράφει: «Ελλήνων προμαχούντες Αθηναίοι Μαραθώνι χρυσοφόρων Μήδων εστόρευσαν δύναμιν».

Η μάχη του Μαραθώνα

Τον Αύγουστο του 490 π Χ οι Αθηναίοι και οι Πλαταιείς κατατροπώνουν τις περσικές δυνάμεις, που είχαν αποβιβαστεί στον Μαραθώνα.
Κατά διαταγή του βασιλιά των Περσών Δαρείου, 600 πλοία με 100.000 άνδρες υπό τον Δάτη και τον Αρταφέρνη, εκστρατεύουν εναντίον της Ελλάδος. Πλέοντας στο Αιγαίο πέλαγος υπέταξαν όλα τα νησιά και την πόλη της Εύβοιας Ερέτρια την οποία κατέστρεψαν. Από την Ερέτρια πέρασαν απέναντι στην Αττική και στρατοπέδεψαν απέναντι στον Μαραθώνα. Προ του κοινού κινδύνου οι δέκα στρατηγοί των Αθηναίων έστειλαν τον κήρυκα Φειδιππίδη, να ειδοποιήσει τους Σπαρτιάτες, να τους βοηθήσουν, για να αντιμετωπίσουν τους Πέρσες. Εκείνοι όμως σύμφωνα με τα έθιμά τους, δεν μπορούσαν να εκστρατεύσουν προτού γίνει πανσέληνος. Έτσι έμειναν 10.000 Αθηναίοι, μαζί με χίλιους Πλαταιείς, για να αντιμετωπίσουν ένα πολυάριθμο βαρβαρικό στρατό που απειλούσε με αφανισμό ολόκληρη την Ελλάδα. Οι δέκα στρατηγοί των Αθηναίων, που ο καθένας αντιπροσώπευε και μια φυλή, με εισήγηση του Καλλίνικου και του Αριστείδη, απεφάσισαν την ανάθεση της αρχιστρατηγίας στον έμπειρο στρατηγό Μιλτιάδη. Οι Αθηναίοι, σύμφωνα με το σχέδιο του Μιλτιάδη παρέταξαν τις δυνάμεις απέναντι στους Πέρσες, ενισχύοντας τα άκρα και αραιώνοντας το κέντρο, ακριβώς σε αντίθετη διάταξη με τους αντιπάλους τους.

Μόλις αντήχησε ο παιάνας, οι Αθηναίοι ξεκίνησαν με μεγάλη ορμή και με τα δυνατά τους άκρα περικύκλωσαν τους Πέρσες, που πανικόβλητοι άρχισαν να τρέχουν προς τα καράβια. Οι Αθηναίοι τους κατεδίωξαν, καταφέρνοντας να αιχμαλωτίσουν επτά καράβια, ενώ έμειναν στο πεδίο της μάχης περισσότεροι από 6.000 νεκροί Πέρσες.

Οι Αθηναίοι έθαψαν τους 192 νεκρούς τους υψώνοντας στον Μαραθώνα, τρεις μεγαλόπρεπους τύμβους, που υπάρχουν μέχρι σήμερα. Στον πρώτο τύμβο τοποθέτησαν δέκα λαμπρές κολώνες με χαραγμένα τα ονόματα των Αθηναίων κατά φυλές και οι πεσόντες Αθηναίοι. Στον δεύτερο τοποθετήθηκαν οι πεσόντες Πλαταιείς και στον τρίτο οι πεσόντες δούλοι, που για πρώτη φορά συμμετείχαν σε πόλεμο.

Στον τόπο της μάχης στήθηκε τρόπαιο με επίγραμμα του Σιμωνίδη που αναγράφει: «Ελλήνων προμαχούντες Αθηναίοι Μαραθώνι χρυσοφόρων Μήδων εστόρευσαν δύναμιν».

Οι Παναγιές της Ελλάδος

Ένα μικρό οδοιπορικό-προσκύνημα στην Χάρη Της, στις εκκλησιές και τις εικόνες του τόπου Κάθε τόπος, πόλη, ή χωριό, έχει μια Παναγιά, με την δική της ονομασία. Υπάρχουν 1000 περίπου προσωνύμια, από 6000 διαφορετικές εικόνες της, που είναι διάσπαρτες στις εκκλησιές της χώρας μας. «Βρεφοκρατούσα», «Γλυκοφιλούσα», «Οδηγήτρια», «Ελεούσα», «Μεγαλόχαρη», Μυρτιδιώτισσα», «Πορταϊτισσα» κ ά.
Τήνος

Η Μεγαλόχαρη, βρίσκεται στην ανηφορική οδό της Ευαγγελίστριας, λίγα μέτρα από το λιμάνι στην Χώρα της Τήνου. Το 1923, στο μέσον του εθνικού ξεσηκωμού, η μοναχή Πελαγία από την μονή Κεχροβουνίου υπέδειξε τον τόπο που ήταν θαμμένη η πρωτοχριστιανική εικόνα του Ευαγγελισμού της Παναγίας, μετά από το όνειρο που της παρουσιάστηκε η Παναγία. Οι Τηνιακοί αναγείρουν τον γνωστό ναό της Παναγίας, όπου κάθε χρόνο οι πιστοί από όλο τον κόσμο συρρέουν στην Χάρη Της.
Σουμελά
Η ιστορία της Παναγίας Σουμελά ξεκινάει από το όρος Μελά στην Τραπεζούντα, όπου δυο μοναχοί είχαν βρει την εικόνα της Παναγίας και είχαν αναγείρει ναό. Η εικόνα μετά την καταστροφή του ’22 μεταφέρθηκε στην Ελλάδα από τους Πόντιους που το 1952, αναγείρουν τον ναό Της στις πλαγιές του Βερμίου.

Πάρος

Στο λιμάνι της Πάρου στην Παροικιά, δεσπόζει ο επιβλητικός ναός της Εκατονταπυλιανής. Η παράδοση λέει ότι τον έκτισε η Αγία Ελένη μετά από τάμα που έκανε όταν κινδύνευσε από δυνατή τρικυμία στην Πάρο, πηγαίνοντας προς αναζήτηση του Τιμίου Σταυρού στην Παλαιστίνη.
Νίσυρος

Στην πρωτεύουσα και  λιμάνι της Νίσυρου, στο Μαντράκι, βρίσκεται η Παναγιά η Σπηλιανή. Για να προσκυνήσει κανείς την εικόνα  πρέπει να ανέβει 270 σκαλοπάτια, καθώς τον μοναστήρι που την φιλοξενεί είναι κτισμένο πάνω σ’ ένα βράχο. Η θαυματουργή εικόνα βρέθηκε γύρω στα 1400 από ένα γεωργό. Στην μια μεριά δε απεικονίζει τον Άγιο Νικόλαο και στην άλλη την Μεγαλόχαρη.

Άστρος Κυνουρίας
Η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Μαλεβής, είναι μια από τις εβδομήντα, που ζωγράφισε ο Ευαγγελιστής Λουκάς. Την εικόνα την έφεραν μαζί τους οι κάτοικοι του Αγίου Όρους που κατοίκησαν στο υψηλό μέρος του Μαλεβού, Κανάλους, σήμερα. Το πρώτο μοναστήρι που φιλοξένησε την θαυματουργή εικόνα που αναβλύζει μύρο, ιδρύθηκε το 771 και αυτό που υπάρχει σήμερα το 1116.
Αίγιο
Σύμφωνα με την παράδοση, το 1550 έγινε ένα ναυάγιο στα ανοιχτά του Κορινθιακού Κόλπου. Ένας ναυτικός που πάλευε με τα κύματα οδηγήθηκε στην ξηρά, από ένα φως που έβλεπε να λάμπει. Όταν έφτασε εκεί, μέσα σε μια σπηλιά βρήκε την εικόνα της Παναγίας. Το σπήλαιο που βρέθηκε η εικόνα εξελίχθηκε στο σημερινό μοναστήρι και από το 1937 καθιερώθηκε η ονομασία Παναγία η Τρυπητή, δηλωτικό της τρύπας στο βράχο που βρέθηκε η εικόνα.

Κύμη

Κοντά στην Κύμη της Εύβοιας, η Παναγία η Χιλιαδού, Κατά την παράδοση η   ονομασία της οφείλεται στο ότι είναι η χιλιοστή εκκλησία που έκτισε η αυτοκράτειρα Θεοδώρα, όταν κατάφερε να διώξει τους πειρατές που λυμαίνονταν την περιοχή του Αιγαίου. Αξιοθαύμαστο είναι το ξυλόγλυπτο τέμπλο της που χρονολογείται από το 1890.

Κεφαλονιά

Στην Ιερά Μονή της Παναγιάς της Φιδούς στην περιοχή Μαρκοπούλου της Κεφαλονιάς τον Δεκαπενταύγουστο εμφανίζονται στο προαύλιο του ναού και στο καμπαναριό μικρά φιδάκια, που κατά την παράδοση φέρνουν καλή τύχη.

Κύθνος

Στην ανατολική πλευρά της Κύθνου και σε απόσταση 15 χιλιομέτρων από το λιμάνι του Μέριχα, η πολιούχος του νησιού Παναγιά η Κανάλα, ονομασία από το κανάλι που βρέθηκε η θαυματουργή εικόνα ανάμεσα Κύθνο και Τζιά. Η παράδοση λέει ότι η εικόνα, πιάστηκε στα δίκτυα ντόπιων ψαράδων 

Έχει πανσέληνο απόψε κι είναι ωραία…

Αφιέρωμα στην πανσέληνο του Αυγούστου, με στίχους τραγουδιών για το φεγγάρι
 «Χάρτινο το φεγγαράκι, ψεύτικη η ακρογιαλιά…»
«Το φεγγάρι πάνω Θεέ μου, ασημένιο τάλιρο…»
«Φεγγάρι μου, χλωμό, φεγγάρι την αγάπη μου για πες μου που θα βρω…»
«Το φεγγάρι κάνει βόλτες, στης αγάπης μου την πόρτα..»
«Θα πιω απόψε το φεγγάρι και θα μεθύσω και θα πω…»
«Φεγγάρι μου να ψάξεις να τον βρεις...»
«…κι ήταν ένα πράσινο, πράσινο φεγγάρι, να σου μαχαιρώνει την καρδιά…»
«...Και θα ‘ναι το ωραίο πρόσωπό σου κι από το φεγγάρι πιο χλωμό…»
«Φεγγάρια χάρτινα κρεμάω στον ουρανό…»
«Το φεγγαράκι κουβεντιάζω και μου 'ρχεται να τρελαθώ…»
«Ανθρώπου μάτι μη σε δει, φεγγάρι μου να ζήσεις…»
«Έχεις μάτια το φεγγάρι κι είναι η νύχτα σπιτικό σου…»
«Αστέρι μου, φεγγάρι μου..»
« Ίσως φταίνε τα φεγγάρια που ‘μια τόσο μοναχή…»
«…Κι ήρθα πριν αλλάξει το φεγγάρι να σου φέρω ζεστασιά…»
«Το φεγγάρι αρμενίζει στων ματιών σου την πηγή…»
«Φεγγάρια δαχτυλίδια όνειρα και απάτες…»
«Δύσκολα φεγγάρια έκανα παζάρια…»
«Έχει ένα φεγγάρι απόψε…»
«Χίλια μέτρησα φεγγάρια την αγάπη μας να βρω…»
«…μάτια μου η Ελλάδα κοιτάει την φεγγαράδα…»
«Διώξε την λύπη παλικάρι, πάμε μια βόλτα στο φεγγάρι…»